आमाहरुको पढाइ मोह

चैत्र, - त्रिसट्ठी वर्षे गनिशरा विक बुटवलस्थित साधना महिला विद्यालयकी एक कक्षाकी विद्यार्थी हुन् । छोराछोरी र नाति–नातिनासहित १० जनाकी अभिभावक कहिलेकाहीं घरमै आवाज निकालेर अंक र दुना कण्ठस्थ गर्छिन् । यसो गर्दा छिमेकीले जिस्क्याउँछन् । आसपासका बालबालिकाले गिज्याउँछन् । छिमेकीले अप्ठेरो मान्छन् । गनिशरा भने यसलाई सामान्य रूपमा लिन्छिन् । उनका अनुभवमा आँखा भए पनि पढाइ नभएपछि संसारै अँध्यारो हुँदोरै’छ । त्यसैले जसले जे भने पनि उनी पढ्न छोड्दिनन् । गनिशरालाई सानैदेखि भान्सा सम्हाल्न भन्दै पकाउन सिकाइयो । किशोरी उमेरमा प्रवेश नगर्दै बिहे भयो । अक्षर नचिन्दा उनले जीवनमा धेरैपटक हन्डर र ठक्कर खाइन् । रुपैयाँ नचिन्दा घर–व्यवहार गर्दा र बजार जाँदा धेरैपटक ठगिइन् । तैपनि चुपचाप सहेकी गनिशरालाई पढेर टाठा भएका नाति–नातिनाले मोबाइल र फेसबुक चलाउँदा र देश/विदेशका अनौठा कुरा देखाउंँदा अक्षर सिक्न रहर लाग्यो । बुढेसकालमा कक्षा एकमा भर्ना भइन् । ‘उतिबेला उमेर थियो । समयले साथ दिएन । अहिले उमेरले साथ नदिए पनि समयले साथ दियो । पढ्न थालें ।’ गनिशराले सुनाइन् । एसएलसीसम्म पढ्ने उनको धोको छ ।

४५ वर्षे कमला कनौजे पनि कक्षा एकमै पढ्छिन् । नपढेर जीवनमा धेरै धोका खाएकाले मन लगाएर पढेको उनी बताउँछिन् । बुटवल मिलनचौककी कमलाका छोराछोरी पढेर जागिरे भएका छन् । नाति–नातिना पनि हुर्किसके । यसपछि मात्रै उनलाई स्कुल जाने मौका मिल्यो । उमेर घर्केपछि भए पनि पढ्न पाएर हौसिएकी कमलाको बीएसम्म पढ्ने धोको छ । उनले मनको कुरा यसरी खोलिन्, ‘पाएँ भने पढे अनुसारको जागिर पनि खाएर देखाउनेछु ।’
कमला र गनिशराजस्तै साधना महिला विद्यालयको कक्षा एकमा २९ जना विद्यार्थी छन् । उनीहरू धेरैजसो हजुरआमा बनेका छन् । केही आमा छन् । त्यस मध्येकी हुन्, ५७ वर्षे कौशिला थापा मगर । ३ नाति–नातिनालाई हुर्काएर मात्रै उनी पढ्न आउन पाएकी हुन् । उमेर बूढो भए पनि मन बूढो नभएकाले पढ्नलाई समस्या नभएको उनले सुनाइन् । हजुरआमा र आमा भएकाले घरपरिवार र छिमेकमा हुने धार्मिक र सांस्कृतिक क्रियाकलापमा भाग लिनैपर्छ । यसैले बेला–बेलामा अनुपस्थित हुनुपर्ने उनीहरूको बाध्यता छ । यस्तो बाध्यताले छुटेको पढाइलाई उनीहरू अतिरिक्त कक्षा लिएर पुरा गर्छन् । सानो उमेरमा भन्दा पाको उमेरमा सिक्न कठिन हुने उनीहरूको अनुभव छ । निमित्त प्रधानाध्यापक तेजकुमारी लुइँटेल भन्छिन्, ‘तैपनि आमाहरूले मिहेनत गर्नुभएको छ । उपलब्धि राम्रो छ ।’ सानो उमेरमा अक्षर चिन्नै नपाएका, बिहेबारी लगायतका कारण पढाइ बीचमै छाडेका बुटवल र आसपासका आमाहरूका लागि साधना महिला विद्यालय अहिले वरदान नै बनेको छ । घर नजिकै महिला विद्यालय खुलेपछि आमामात्रै होइन, हजुरआमा बनेका निरक्षर पनि पढ्न गएका छन् । ‘कालो अक्षर भैंसी बराबर’ भएकाहरूले अक्षर चिन्न र हरहिसाब गर्न जानेपछि आफ्नो घर–व्यवहार सजिलोसँग चलाएका छन् । केहीले जागिर खान र व्यवसायसमेत गर्न थालेका छन् । त्यस मध्येकी हुन्, सीता हमाल । छोराछोरी हुर्काएर पढ्न आएकी उनी एसएलसीपछि अहिले बीटीआईमार्फत टेक्निकल इन्स्टिच्युटमा जागिर गर्छिन् निरक्षरता र अधुरो शिक्षाले महिला विभेद भएको देखेपछि शिक्षाबाट महिला सशक्तीकरण गर्न १० वर्षअघि साधना महिला विद्यालय स्थापना भएको हो । ५० जना महिलाले सार्वजनिक गुठीद्वारा सञ्चालन गरेको विद्यालय अहिले सामुदायिक बनेको छ । कक्षा १० सम्म पढाइ हुन्छ ।
अहिलेसम्म १ हजार ३ सय पढ्ने अवसर पाएको विद्यालयमा हाल १ सय ३५ महिला अध्ययनरत छन् । ५ वर्ष अघिदेखि एसएलसी परीक्षामा सहभागी विद्यालयबाट अहिलेसम्म २९ जना आमाले एसएलसी उत्तीर्ण गरेका छन् । त्यसमध्ये २४ जनाले उच्चशिक्षा पढ्न थालेका छन् । ४ जनाले जागिरसमेत पाएका छन् । महिलाले सार्वजनिक गुठीद्वारा सञ्चालन गरेको विद्यालयलाई सामुदायिक बनाउन सरकारले अहिले पूर्व प्रावि अर्थात कक्षा ४ सम्मको स्वीकृति दिएको छ । यसबापत एकजना शिक्षक उपलब्ध गराएको छ । विद्यालयमा दुईथरी विद्यार्थी छन् । त्यसमध्ये एकथरी कालो क–समेत नजान्ने आमाहरू छन् । उनीहरू घरमा छोराछोरी विद्यालय वा कलेज र श्रीमानलाई कार्यालय पठाएर फुर्सदमा विद्यालय आउने गरेका छन् । यस्ता आमाहरू सानो कक्षामा छन् ।

सानो उमेरमा अक्षर चिन्नै नपाएका, बिहेबारी लगायतका कारण पढाइ बीचमै छोडेका बुटवल र आसपासका आमाहरूका लागि साधना महिला विद्यालय अहिले वरदान नै बनेको छ ।

अर्कोथरी विपन्नताका कारण पढाइ बीचमै छाडेका वा घरेलु श्रमिकका रूपमा काम गर्न बाध्य पारिएका किशोरीहरू छन् । उनीहरू घरमालिकलाई दिउँसो केहीबेर फुर्सद दिन आग्रह गरेर विद्यालय आएका हुन् । घरेलु मजदुर किशोरीहरू निमावि र मावि तहमा बढी छन् । दुवैथरी विद्यार्थीको फुर्सदलाई लक्षित गरी बिहान ११–३ बजेसम्म विद्यालय सञ्चालन गरिएको छ । गृहिणी महिला वा घरेलु मजदुर किशोरीहरू बिहान घरमालिक वा उनका छोराछोरीलाई अफिस वा विद्यालय पठाएर साँझ उनीहरू घर नफर्कँदै पुगुन् भनी यसो गरेको शिक्षक विष्णु केसीले बताइन् ।
विद्यालयकी अध्यक्ष सावित्रा अर्याल शिक्षा नहुँदा आत्मनिर्भरता, रोजगारी र अवसरका धेरै बाटा बन्द भएको देखेपछि महिला विद्यालय खोल्न प्रेरणा जागेको बताउँछिन् । औंठाछाप लगाउन विवश महिला सभासदहरूदेखि रुपैयाँ नचिनेर ठगिएका धेरै महिलाले बुढेसकालमा यहाँ पढेर नयाँ जीवन पाएका छन् । विद्यालयले २ तले नयाँ भवन बनाएको छ । बुटवल उपमहानगरपालिकाद्वारा उपलब्ध जग्गामा भवन बनाउन स्थानीय निकाय, संसद् विकास कोष लगायतबाट सहयोग प्राप्त भएका छन् ।
साधना महिला विद्यालयजस्तै अधुरो शिक्षा पुरा गर्न पाका महिलाका लागि खोलिएका महिला विद्यालय नेपालमा ६ वटा छन् । काठमाडौं बाहिर भने एउटामात्र बुटवलमा छ । यस्ता विद्यालयमा आमा उमेर समूह झन्डै तीन हजार र हजुरआमा समूहका झन्डै तीन सयले अध्ययन गरिरहेका छन् । अघिल्लो वर्ष काठमाडौंबाट माओवादी नेता मोहन वैद्यकी पत्नी सुष्माले एसएलसी उत्तीर्ण गरिन् । एमाले पूर्व सभासद शान्ता चौधरीले कक्षा ८ उत्तीर्ण गरेपछि अनपढ हजुरआमा र आमाहरूले धेरै प्रेरणा लिएका छन् ।

0 comments

Write Down Your Responses